All articles

Updated 10 September 2026

คราบสีบนเปลือกไม้ อาจไม่ใช่ตะไคร่ แต่มันคือ “ไลเคน”

ไลเคนเกิดจากการอยู่ร่วมกันของเชื้อรากับสาหร่าย เติบโตบนเปลือกไม้และก้อนหินได้ และเป็นบทเรียนเรื่องการพึ่งพากันของสิ่งมีชีวิต

Article cover image

คราบสีเทา สีเขียว หรือสีเหลืองที่เกาะอยู่บนเปลือกไม้ อาจไม่ใช่ตะไคร่ครับ แต่มันคือ “ไลเคน”

ไลเคน (Lichen) เกิดจากการอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิตสองกลุ่มที่ต่างกันคนละโลก

  • เชื้อรา ทำหน้าที่สร้างโครงสร้าง ช่วยกักเก็บน้ำ ความชื้น และแร่ธาตุ
  • สาหร่ายหรือไซยาโนแบคทีเรีย ทำหน้าที่สังเคราะห์แสงและสร้างอาหาร

พอสองฝ่ายพึ่งพากัน จึงเกิดเป็นไลเคนที่อยู่ได้บนเปลือกไม้ ก้อนหิน ดิน หรือพื้นผิวที่สิ่งมีชีวิตอื่นอยู่ลำบาก

ไลเคนมีหลายรูปร่าง บางชนิดเกาะแน่นเหมือนคราบสี บางชนิดเป็นแผ่นคล้ายใบไม้ และบางชนิดแตกแขนงเป็นพุ่มเล็ก ๆ

มันไม่ได้ดูดอาหารจากต้นไม้

โดยทั่วไป ไลเคนบนต้นไม้ใช้เปลือกไม้เป็นแค่ที่อยู่อาศัย ไม่ได้ดูดอาหารจากต้นไม้เหมือนพืชเกาะอาศัย

และไลเคนบางชนิดยังไวต่อมลพิษทางอากาศ นักวิทยาศาสตร์จึงใช้ข้อมูลชนิดและการกระจายตัวของไลเคนช่วยศึกษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมได้ แต่การเจอไลเคนเพียงจุดเดียว ยังไม่พอจะสรุปว่าอากาศบริสุทธิ์นะครับ

กิจกรรมง่าย ๆ ให้เด็กได้ลอง

แค่สังเกตสี รูปร่าง พื้นผิว และตำแหน่งที่ไลเคนเติบโต แล้วบันทึกหรือถ่ายรูปไว้เปรียบเทียบก็พอ — ไม่ต้องแกะออกจากต้นไม้

สิ่งที่ดูเหมือนคราบเล็ก ๆ บนเปลือกไม้ จึงเป็นบทเรียนเรื่องการพึ่งพากันของสิ่งมีชีวิตทั้งระบบได้เลย

ที่มา